علی حاتمی در جایی متولد شد شبیه همان جایی که رضا خوشنویس در «هزاردستان» به ‏مفتش آدرس می‌دهد: خیابان شاهپور، خیابان مختاری، کوچهٔ اردیبهشت.‏ مادر وی خانه‌دار بود و پدرش سمت صفحه‌آرا در یک چاپخانه را داشت و او دومین فرزند پسر خانواده محسوب می شد.
شوق نمایشنامه‌نویسی پای او را به تماشاخانه‌های لاله‌زار باز ‌کرد. از همان روزها، حاتمی تصمیم می‌گیرد روی مایه‌هایی از داستان‌های ملی و ایرانی کار کند. زمانی که در کلاس نهم تحصیل می‌کرد برای آموختن اصول اولیه نمایشنامه‌نویسی به هنرستان هنرپیشگی تهران می‌‌رفت؛ پس از آن به هنرستان آزاد هنرهای دراماتیک رفت. سختگیری مهدی نامور رییس هنرستان نسبت به نمایشنامه‌هایی که هنرجویان نوآموز می‌نوشتند تا در سالن هنرستان اجرا شود، حاتمی را بر آن می‌دارد که در فراگیری فنون و شگردهای نمایشنامه نویسی، به ویژه گفت و گو پردازی حساسیت و تلاش بیشتری از خود نشان دهد. او نمایشنامه‌های «ساتن»، «قصهٔ حریر»، «ماهیگیر»، «حسن کچل»، «چهل گیس» و «شهر آفتاب و مهتاب» را برای تئاتر نوشت. حاتمی سرانجام نخستین نمایشنامه‌اش را با عنوان «دیب» (دیو) نوشت و در اردیبهشت ماه 1344 با حضور کودکان در تالار نمایش هنرهای دراماتیک به مدت 3 شب اجرا کرد. در سال 1345 نمایشنامه مدرنی با عنوان «آدم و حوا یا برج زهر مار» را می‌نویسد که تحولی در کار او محسوب می‌شود و همین نمایش موجب آشنایی او با مسئولان تلویزیون می‌گردد که در آن روزها در کار جذب افراد مستعد بودند.
نخستین فیلمنامه کاملی که ارایه می‌کند «شب جمعه» (1346) نام دارد که به صورت یک فیلم کوتاه درمی‌آید. سال 1348 کیمیایی، مهرجویی و تقوایی فیلم‌های «قیصر»، «گاو» و «آرامش در حضور دیگران» را می‌سازند و حاتمی در تدارک ساختن «حسن‌کچل» است. هدف مشترک این فیلمسازان دوری جستن از بازار فیلم‌فارسی بود.