نقد و بررسی موسیقی فیلم «کتاب دزد»

جان ویلیامز، و بیانِ قدرت و احساس کلمات

---

• نویسنده : جاناتان براکستون
• |
• ترجمه : پیمان جوادی

«کتاب دزد» بر اساس رمان محبوب و پرفروشی از مارکوس زوساک ساخته شده است. داستان کتاب درامی درباره قدرت کلمه است که در آلمان نازی قبل و حین جنگ جهانی دوم می‌گذرد. سوفی نلیسِ جوان نقش اصلی، لیزل، را بازی می کند و درست زمانی که سایه شومِ جنگ بر سر کشور می افتد و نازی ها شروع به تصاحب سرزمین ها می کنند، برای زندگی با پدر و مادر رضاعی خود هانس هابرمان و رُزا (جفری راش و امیلی واتسون) فرستاده می شود. لیزل با چشمان معصومانه ی خود شاهد ماه اول اتفاقی می شود که کم کم تبدیل به هولوکاست می شود، اما با همدردی خانواده جدیدش، علاقه آنها به کتاب و ادبیات و دوستی او با یک مرد جوان به نام مکس، باعث می شود راهی پیدا کند تا با جنایاتی که در جامعه اش در حال وقوع است کنار بیاید. فیلم توسط برایان پرسیوال کارگردانی شده است، که بیشتر برای ساخت سریال تلویزیونی «دانتون ابی» شناخته شده است و موسیقی متن فیلم توسط جان ویلیامز افسانه ای نوشته شده است.






وقتی نام ویلیامز به عنوان آهنگساز فیلم «کتاب دزد» اعلام شد باعث تعجب و حیرت بسیاری شد، زیرا از بعد از فیلم «هری پاتر و زندانی آزباکان» در سال 2004 این اولین باری بود که او بر روی فیلمی کار می کرد که جورج لوکاس یا استیون اسپیلبرگ شامل آن نمی شدند. ویلیامز پیش از این در فیلم هایی مانند «فهرست شیندلر» بر روی چنین موضوعی کار کرده است و او در آهنگسازی از دیدگاه کودک یا یک نوجوان فردی بسیار کار کشته است از آنجا که در طول عمر حرفه ای خود بسیاری از آنها را انجام داده است اما آهنگسازی برای چنین فیلمی و کار با کارگردانی جدید در سن 81 سالگی حرکتی بسیار غیرمنتظره محسوب می شود. ظاهرا ویلیامز، رمانِ زوساک را خوانده و وقتی شنیده فیلمی از روی آن در حال ساخت است، به سرعت شروع به آهنگسازی آن کرده است. همانطور که پیدا است این پروژه ای شخصی برای ویلیام است و در نتیجه موسیقی بازتاب عشق و علاقه ی موجود در سازنده ی آن است.

«کتاب دزد» یکی از آن آثار نمایشی معصومانه، سنگین، عمیق و دراماتیک است که کمی معصومیت کودکانه و آرمان گرایی در آن به کار رفته تا جلوی خراب شدن همه چیز را بگیرد. تمام کارهای ویلیام زیبا هستند و برای ارکستر، ارکستر حرفه ای، نوشته شده است و احساسات زیادی در آن دیده می شود و این ویژگی ها درخور شخصی است که بیش از 50 سال زیبایی و احساس را برای سینما به ارمغان آورده است. به طور کلی از نظر صدا می توان گفت که «کتاب دزد» ترکیبی از صدای فیلم های «فهرست شیندلر» و «خاکستر آنجلا» است با ترکیب کمی از صدای فیلم «امپراطوری خورشید» و «جین ایر». موسیقی ویلیامز کلاسیک و احساسی است و تمام نقاط قوت فیلم را به یاد ما می آورد، در واقع موسیقی او خاص است.

موسیقیِ متن فیلم بیشتر با پیانو و سازهای زهی اجرا شده است و بقیه سازهای ارکستر در اطراف آنها به رقص در می آیند و کمی رنگ و لعاب به موسیقی می دهند اما موسیقی اصلی را تحت تاثیر قرار نمی دهند. موسیقی متنِ اصلی در ردیف ها در جریان است، از ابتدای "یک حقیقت کوچک" یا One Small Fact شروع می شود، موسیقی از سازهای زهی به سمت سازهای بادی می رود و دوباره برمی گردد در حالی که صدای پیانو موسیقی را لطیف می کند. "سفری به خیابان هیمل" یا Journey to Himmel Street کمی غم انگیز است و تکرار را تداعی می کند اما زمانی که صدای پیانو دوباره در "یادگیری خواندن" یا Learning to Read آشکار می شود، عطش لیزل را برای یادگیری و اشتیاق او را به ادبیات نشان می دهد. تکنوازی ویولن سل که در "آموزش نوشتن" یا Learning to Write شنیده می شود و این به موسیقی متن اجازه می دهد بیشتر رشد کند، همانطور که جنبه ی دیگر لیزل که مهارت های برقراری ارتباط است در حال رشد است و همه اینها در آهنگ دوست داشتنی و زیبای "نوشتن برای مادر" یا Writing to Mama به نتیجه می رسد.

در جای دیگر، زندگی روستایی لیزل و دوران کودکی بی دغدغه ی او توسط آهنگ زیبای "والدین جدید و خانه ای جدید" یا New Parents and a New Home به تصویر کشیده می شود، در حالی که ردیف های شادی و بازیگوشی، مانند "مبارزه ی برف" یا Snow Fight و "مسابقه ی پا" یا Foot Race سکانس های مشابهی از موسیقی «ماجراهای تن تن» و «هری پاتر» جان ویلیامز را تداعی می کنند. در مقابل ردیف هایی مانند "سوختنِ کتاب" یا Book Burning و تراژدی "رودی گرفته شده" یا Rudy is Taken تیره تر و خشن تر است و شنونده را به یاد وحشت از جنگ، وحشی گری های نازی ها و هولوکاست می اندازد که به لیزل بسیار نزدیک است. آکوردهای پایین پیانو، فلوت ترکیب شده با صدای شیپوری عمیق، کلیدهای مینور کرسندوز و تُن های خشن تر به خوبی احساس محتوا، تلخی اتفاق قریب الوقوع را شکل می دهند.

در طول موسیقی لحظات شگفت انگیزی از ارکستر، تکنیک های حرفه ای و ترکیب زیبای آلات موسیقی شنیده می شود. دوئت بین پیانوی گلوریا چنگ و چنگِ جووانا تروسکی در "کتابخانه ی ایلزا" یا Ilsa’s Library عالی است، ابوای تک نفره در "مکس و لیزل" یا Max and Liesel قلب انسان را به درد می آورد، اوج صدا در پایان آهنگ "ایستگاه قطار" یا Train Station به خوبی حس اشتیاق و از دست دادن و فراق را می رساند. سپس آهنگ "بازدیدکننده در خیابان هیمل" یا Visitor at Himmel Street حسی عاشقانه را با ترکیب ساز زهی و چنگ انتقال می دهد که بسیار تاثیرگذار است، در حالی که آهنگ "پایان" یا Finale دوست داشتنی تکنوازی پیانوی بسیار زیبایی را در طولِ موسیقی متن اجرا می کند. هفت دقیقه پایانی کنسرت "کتاب دزد" یا  Book Thief این فرصت را به ویلیامز می دهد تا محتوای احساسیِ موسیقی خود را با اجرای جسورانه ی تم های اصلی بیشتر کند و آن را وسعت بخشد.

ممکن است برخی انتقاد کنند که موسیقی «کتاب دزد»، اصل نیست. این حقیقت دارد که موسیقی «کتاب دزد» چیز جدیدی به ما عرضه نمی کند و دارای تمام صفات ترکیبی و نشانه هایی است که موسیقی اصلی ویلیامز در طول 20 سال داشته است اما در این مقطع زمانی ارائه ی چیزی جدید دغدغه اصلی نیست، وقتی شما جان ویلیامز را برای آهنگسازی فیلم خود انتخاب می کنید شما چیزی را که جان ویلیامز خلق می کند، می خواهید، موسیقی و احساس او را. «کتاب دزد» دقیقا چنین موسیقی ای است: گرم و آشنا و ساده، محصولِ کار ویلیامز بر روی احساسِ هر کلمه.

همانطورکه خودم و دیگران در طول چند سال گذشته گفتیم، در حال حاضر هالیوود دارد وارد دوره ای می شود که در آن موسیقی متنِ قوی و عاطفیِ فیلم های جدی، سبک و از نظر برخی منتقدان بی کیفیت تلقی می شود. نمی دانم چطور این عقیده رایج شده، خصوصا وقتی موسیقی های متنی مانند این را گوش می دهم. موسیقی متن «کتاب دزد» در شنونده و بیننده عواطفی مانند صداقت و لطافت را ایجاد می کند آنها را سرکوب نمی کند و به مخاطب اجازه می دهد تا داستان را حس کند. همینطور، موسیقی و ترکیب عالی آن نشان می دهد که چقدر ویلیامز قصه گویی با آهنگ و اهمیت ساختار و روایت در موسیقی را درک می کند. چطور ممکن است این چنین موسیقی ای با کیفیت نباشد؟ این ذات سینما است و باز هم ثابت می کند که چرا ویلیامز یکی از بزرگ ترین آهنگسازانِ فیلمی است که وجود دارد.

منبع : فیلم نگاه