نقد و بررسی موسیقی فیلم «جاذبه»

استیون پرایس و موسیقی در کرانه بی انتهای فضا

• نویسنده : جاناتان براکستون
• |
• ترجمه : پیمان جوادی

• جاذبه

• Gravity

• مدت زمان نمایش (دقیقه) : 90

تا به حال فیلمی مانند «جاذبه» وجود نداشته است. داستان فیلم درباره دو فضانورد است که نقش آنها را جورج کلونی و ساندرا بولاک بازی می کنند، آنها هنگام تعمیر تلسکوپ فضایی هابل دچار سانحه می شوند و در فضا شناور و سرگردان می مانند، ناامیدانه تلاش می کنند راهی برای نجات پیدا کنند تا به خانه برگردند. در واقع این عظمت و زاویه دید فیلم آلفونسو کوارون است که مخاطبان را به مکانی کاملا جدید و ناشناخته می برد. تا به حال فضا، اینقدر وسیع، زنده، زیبا و ترسناک به نظر نرسیده بود. فیلمبرداری و طراحی این فیلم در بیننده این احساس را به وجود می آورد که فیلم واقعا در کرانه بی انتهای فضا فیلمبرداری شده است، اینقدر که این فیلم تا به این اندازه واقعی به نظر می رسد. چیزهای بیشتری می توان در مورد این فیلم نوشت تا درخشان بودن آن را توصیف نمود، اما ما اینجا قصد داریم تا در مورد موسیقی فیلم صحبت کنیم، که نقش مهمی را در موفقیت کُل پروژه ایفا کرده است.

موسیقی فیلم «جاذبه» اثر آهنگساز انگلیسی استیون پرایس است که دومین کار او در سال 2013 محسوب می شود (موسیقی دیگر وی برای فیلم کمدی «پایان جهان» است). واقعا امسال سالِ پیشرفت او بوده است. پرایس نوازنده گیتاری است که اولین حضور خود را در دنیای فیلم با همکاری با ترور جونز در کارهایی چون Dinotopia و «لیگ آقایان فوق العاده» آغاز کرد. پیش از اینکه آهنگسازی خود را در سال 2011 در کمدیِ علمی - تخیلی بریتانیایی «حمله به بلوک» آغاز کند، حرکت او به سمت ویرایش و ادیتِ موسیقی، او را به همکاری با آهنگسازان مختلفی نظیر هاوارد شور، آنه دادلی، پاتریک دویل، هانس زیمر و دیوید آرنولد سوق داد. با این دو موسیقی در سال 2013 به ویژه «جاذبه»، پرایس خود را به عنوان استعدادی جدید در دنیای فیلم با آینده ای روشن و درخشان معرفی کرد.

مشکل اصلی پرایس در ساخت موسیقی «جاذبه» اعمال سلیقه شخصی بر موسیقی بود. از آنجا که فضا به صورت خلاء است و هیچ صدایی در آنجا وجود ندارد و برای اینکه فیلم تا آنجا که امکان دارد واقعی به نظر برسد، کوارون، کارگردان فیلم افکت های صدا را به حداقل رساند- به این معنی که پرایس برای جبران این امر، مجبور بود احساسِ موجود در فیلم را از طریق موسیقی انتقال دهد در حالی که عناصر افکت های صوتی را هم فراهم می کند. پرایس در مصاحبه ای با هافینگتون پست گفت: "کوارون دوست داشت از صداهایی استفاده کند که توسط فضانورد شنیده می شود. شما صداهایی از داخل لباس فضانوردی آنها را خواهید شنید، اگر آنها چیزی را لمس یا احساس کنند، شما لرزشی را که آنها می شنوند خواهید شنید، اما شما هیچ صدای خارجی را نمی شنوید. ما می دانیم که موسیقی مسئول چیزهای زیاد دیگری است. از من خواسته شده بود که سعی کنم صداهایی را ایجاد کنم که صداهایی معمولی باشند. شما صدای انفجاری را در فیلم نخواهید شنید اما ممکن است نوسانات موسیقی ای را بشنوید که آن را انعکاس می دهد. در اینجا موسیقی کار صداهای معمول و مرسوم را انجام می داد در حالی که گروه صدا می توانستند کار جالب خود را انجام دهند".

نتیجه نهاییِ تمام اینها موسیقی ای است که خط باریکی را بین موسیقی سنتی فیلم و افکت های صدای ناموزون ایجاد می کند و در شرایط عادی این نوعی از موسیقی است که من تمایل دارم از آن دوری کنم. با این حال به دلایلی، فیلم «جاذبه» متفاوت است. موسیقی دارای هاله ای جذاب و گیرا است که توجه شما را جلب می کند، نه با موسیقی ها و ملودی های متن سنتی – با اینکه برخی از آنها در طول فیلم وجود دارند – بلکه با تصادم و برخورد صداها و استایل ها که توجه شنونده را جلب می کند. برخی از صداها زیاد و طاقت فرسا هستند – پالس الکترونیکی که موسیقی را در "Above Earth" (تراک اول آلبوم) آغاز می کند، گوش خراش هستند – اما اینها با نواهای آسمانی زیبا که با تک خوانی و ویلون سل الکتریکی همراه شده اند ملایم شده اند. این شگفتی زمین است همانطور که از بالا دیده می شود.

پالس الکترونیکی دو-نت، شوم و مداوم، در هر اتفاق بدی که برای بولاک و کلونی می افتد آنها را همراهی می کند، از فاجعه ویرانگر به عنوان "Debris" تا سیاهی وحشتناک "Void" و انرژی نفسگیر و احساسِ وحشت در "Don’t Let Go". بیست دقیقه ابتداییِ موسیقی، ریشه در تاریکی و سبکی غم افزا دارد و از نظر لذت بردن از موسیقی، شنوندگان آن را سخت و غیرقابل درک خواهند یافت. صداهای الکترونیکی ساخته می شوند، همدیگر را می پوشانند و به دور هم می پیچند به طوری که صداهایی ناهنجار تولید می کنند همچنین صدای خواننده و ویلون سل خیلی شنونده را به دنیای زمینی نمی کشاند. سپس در  قطعات آشفته و دیوانه وار "Fire" و "Parachute" حرکت به موسیقی بر می گردد که به بالا بردن حس اضطراب کمک می کند.

اولین نشانه های امید از قسمت اول “Don’t let Go” آغاز می شود که مانند قبل همان ارکستراسیون و پالت های الکتریکی را حفظ می کند اما چیزهایی را تغییر و پیچ و تاب می دهد تا صدای الکتریکی ویلون سلِ روح نواز و صدای محزون خواننده را به ضجه و زاری کردن یک درمانده که سخن از فقدان و از خود گذشتگی می گوید تبدیل کند. سپس “Airlock” یک تکنوازی پیانو را اجرا می کند – یک لحظه آرامش در میان آشفتگی. قطعات بعدی مثل "ISS"، "Aurora Borealis"، "Aningaaq" و “soyuz” این روند رویایی را دنبال می کنند که حقیقتا بسیار جذاب است.

بخش نهایی یا پایانیِ موسیقی، شامل قطعات “Tiangong”, “Shenzou” و "Gravity" است و مدت زمان آن بیش از 16 دقیقه است، اینجا جایی است که بالاخره پرایس اجازه حضور تماتیک و محتوای عاطفی را می دهد تا اینکه درخشش را به نهایت کمال خود برساند. “Tiangong” و نیمه اول “Shenzou” تماما در مورد درد و ناامیدی است، همانطور که پرایس به تدریج سطوح تنش را از طریق تغییرات گام به گام و لایه بندی تدریجی صدای خواننده بر سازهای آکوستیک و الکتریکی افزایش می دهد. افزایش اثر خواننده و افزایش عملکرد ملودیک ارکستر در نیمه دومِ ردیف و در سرانجام "Gravity" تسکین را به ارمغان می آورد، موسیقی ای شبیه چیزی که انیو موریکونه ممکن است در یکی از روزهای پر احساسش نوشته باشد، شاید بیانی سرود مانند در انتهای فیلم «کوئیمادا» / «بسوزان» یا «ماموریت» را تداعی می کند که به طور شگفت انگیزی قدرتمند و تاثیرگذار است.

«جاذبه» آن نوع موسیقی نیست که برای همه جذاب باشد. بخش زیادی از آن از صداهای الکترونیکی ناهنجار و غیرقابل انعطاف ساخته شده است و اگر چنین موسیقی شما را وادار به فرار می کند، می توان انتظار داشت که با گوش کردن به 15 دقیقه ابتداییِ این موسیقی این کار را بکنید. همچنین هر شخصی که بی درنگ انتظار دارد موسیقیِ فضا، سمفونیک و باشکوه باشد متاسفانه ناامید خواهد شد. موسیقی «جاذبه» چنین موسیقی نیست و پرایس اگر این راه را برای موسیقی خود انتخاب می کرد باعث تضعیف فیلم میشد. چیزی که شنوندگان ماجراجوتر خواهند شنید، یک موسیقی جسورانه، مشکل و البته دلپذیر است که توسط یک آهنگساز تازه کار ساخته شده که شنوندگان را تا به انتها که سرگرم می کند، می ترساند و در هم فرو می شکند، اما پایانی هیجان انگیز و لذت بخش را ایجاد می کند.