حقیقت گمشده

چهارشنبه ۲۵ اسفند ۱۳۸۹ ساعت ۱۸:۳۰


درامی اخلاقی و اجتماعی جالب توجهی که در ایران امروزی صحنه­ پردازی شده است، دنباله اصغر فرهادی بر «درباره الی». یک فیلم فوق­ العاده که کارگردان را به قله رده ­بندی کارگردانان جهان هم­ عصرش می­ کشاند، و بایستی نگاهی محکم برای هر کسی باشد که در شگفت است چه چیزی بر سر سینمای ایران آمده است. نگاهی با صلابت برای هر کسی، برای این موضوع باشد. درخشش فیلم مسیری است که برای حفظ غوطه ­وری انجام می ­دهد، و در همین زمان، ترحم برای دو نوجوان. با نشان دادن کنترل بالا و پایین رفتن جستجوگرانه ­ای که هیچکاک کلاسیک و حسی برای اختلاف مختصر اخلاقی را یادآور می­ شود که همه متعلق به فرهادی است، فرهادی به داستانی پرداخته است که تنها درباره زن و مرد، کودک و والدین، عدالت و مذهب در ایران امروز نیست، لیکن سوالات پیچیده و مناسب جهانی درباره مسئولیت ­پذیری، سوبژکتیویته و احتمال گفتن حقیقت، و چگونه خط باریکی می­ تواند میان انعطاف­ پذیری و غرور باشد- بخصوص گوناگونی مردانه- و خودخواهی و خودکامگی را مطرح می­ کند.

«درباره الی»، که در رقابت جشنواره برلین 2009 اکران شد، به طور وسیعی توزیع نشد، اما «جدایی نادر از سیمین» یک انتظار تجاری­ تر هنری است. «درباره الی» یک چرخش اگزیستانسیالیستی و تا حدی به هم ریخته داشت که در برخی از دیالوگ­ ها احساس می­ شد، اما در اینجا فرهادی داستانی بنا نهاده است که دگرگونی مغشوش را در یک درام خانوادگی ناآرام تعالی می ­بخشد که همیشه واقعی به گل نشسته است.

ایفای نقش­ های باورپذیر از بازی قوی در چارچوب جهانی- شامل دو بازیگر کلیدی نوجوان- و تصویربرداری صریح تحت کنترل و عمیق بدون حرکت ناگهانی، با به دراختیار درآوردن مجموعه کمک می­ کند و باید دید کارگردان در نهایت شناختی فرامرزی به دست می ­آورد. صحنه افتتاحیه «جدایی نادر از سیمین» را در دفتر قاضی نشان می­ دهد، سیمین با نادر و قاضی- دوربین از نقطه دید قاضی برداشت می­ گیرد- درباره دلایل برای درخواست طلاق مشاجره می ­کند. خانواده که همچنین شامل ترمه ده ساله است، تقاضای ویزایی برای ترک ایران به مقصد کشوری نامشخص داده ­اند. اما نادر اکنون ترک ایران را رد می ­کند زیرا پدرش از آلزایمر رنج می ­برد و نیاز به توجه ثابتی دارد. سیمین با عبانیت می ­خواهد تا از نادر طلاق بگیرد و برود، حتی بدون دخترش، وقتی نادر دادن رضایتش را نمی ­پذیرد و ترمه خودش- دختری ساکت و کوشا که قدرت کاراکترش به واسطه بسط داستان چیره خواهد شد- به نظر می ­آید بخواهد کنار پدرش بماند.

با رد طلاق، سیمین به هر حال تغییر مسر می­ دهد (به خانه مادرش می رود)، و نادر مجبور می ­شود تا راضیه را استخدام کند، کسی که دختر کوچکی به اسم سمیه دارد، و متعاقباً، پدری نیازمند به مراقبت، در حالی که بیکار است. فاصله طبقاتی بین راضیه و کارفرمایش حتی برای آنهایی که با جامعه ایران ناآشنا هستند، روشن است. او به ظاهر مومن و افتاده است، چادر کاملاً سیاه در برابر روسری حریری عجولانه پوشیده شده سیمین، به سر دارد و در مورد کارش در خانه مردی که از همسرش جداست ناراحت است- و حتی از اجبار تمیزکاری پدرش وقتی خودش را خیس می­ کند، بیشتر ناراحت است. (وی حتی به دوست یا روحانی تماس می­ گیرد تا بررسی کند آیا به شلوار پدرش برای پاک کردن به عنوان گناه بنگرد).

«جدایی نادر از سیمین»، در سوی دیگر، اثری مدرن است، ایرانی­ های غرب­زده، از نوع یکسانی از نخبگان که کارگردان در فیلم سابقش بر آن تمرکز داشت. ولو هرگز آشکارا بیان نمی­ شود، واقعیت این است که این نخبه مکانی مشقت بار در ایرانی اشغال می­ کند که در تسلط طبقات ثروتمند نیست اما در تسلط تئوکراسی سیاسی است. تاکید می­ شود و ژرفایی به بن­بستی می ­دهد که میان ثروت و سیمین، خانواده غرب­زده و فقر راضیه و خانواده مومن بسط خواهد داد وقتی تصادفی رخ می­ دهد که منجر به مسائل جدی برای نادر خواهد شد. در حالی که در این بررسی مسائلی دنبال می­ شود به ناگاه همه چیز گره می خورد و داستان دچار چرخشی اساسی می­ شود که رسیدن به آن نقطه ناگزیر تلقی می شود. و درخشش فیلم مسیری است که برای حفظ غوطه ­وری انجام می­ دهد، و در همین زمان، ترحم و همذات پنداری تماشاگران برای دو کودک. کاراکترهای فیلم ناتوان از انجام کار درست خویشتن هستند، نادر به فرار از بار مسئولیت دخترش ادامه می­ دهد؛ از لحاظ احساسی از او او حق­ السکوت می­ گیرد وقتی فکر می­ کند تنها با او به عنوان یک فرد بالغ رفتار می­ کند. سمیه پیش دبستانی نیز در بن­بستی که دنبال می­ شود همدستی و همراهی می­ کند و نگاه آگاهانه ­ای که دختر در یک نقطه معین در داداگاه رد و بدل می­ کنند شیواتر از یک صفحه دیالوگ است.

وقتی فیلم نقطه اوج دراماتیک اش را بنا می­ کند ما در عجبیم چگونه کارگردان می­ تواند به احتمال پایانی بیابد که بر این رواست داستان پرجذبه و پیچیدگی­ های موضوعی قضاوت کند. فیلم ستایش ها و نقدهای مثبت بسیاری را در برلین 2011 به سوی خود جلب کرد و سینمای ایران را از سال ها رکود و خمودی درآورد.


منبع : فیلم نگاه
برای ثبت دیدگاه خود، اپتدا وارد وسایت شوید.

دیدگاه ها

اولین نفری باشید که در این باره چیزی می نویسد...