ضدقضاوت

شنبه ۴ آبان ۱۳۹۸ ساعت ۲۲:۱۰


درباره ی اهدای اعضای پیوندی در سینمای ایران، فیلم های مختلفی ساخته شده است؛ از اثر درخشان «بودن یا نبودن» (کیانوش عیاری) گرفته تا فیلم شعاری «آسمان هشتم» (حسن نجفی) و کمدی معمولی «شرط اول» (مسعود اطیابی). همین طیف متنوع نشان می دهد که یک موضوع شریف و انسانی مانند اهدای عضو لزوما به ساخت فیلمی خوب و شریف منجر نمی شود و آنچه شرافت مضمون را به ساختار شرافتمندانه سوق و گسترش می دهد، سوار نشدن مولف اثر روی همان موضوع های محتوایی و هزینه نکردن از احساسات بدوی انسانی مخاطب و حل کردن درونمایه در تار و پود ساختار است. منوچهر هادی در «یکی می خواد باهات حرف بزنه» تا حد زیادی به این اصول وفادار بوده و خوشبختانه حاصل کار، اثری شرافتمندانه هم در مضمون و هم در ساختار درآمده است. داستان فیلم با این که بسیار مستعد سقوط در سراشیبی احساسات گرایی است، اما هرگز از وقار و متانت جاری در بافت درامش عدول نمی کند و به مخاطب باج نمی دهد. شاید اولین نکته در اثبات این ادعا، ریتم خوب فیلم باشد که به زعم تلخی فراوان نهفته در بارِ ماجرا، موجب خستگی مخاطب نمی شود و از هر موقعیت، به بیان حداقل ها اکتفا کرده است و بی جهت فضا را کش نمی دهد. به عنوان مثال، صحنه ی تصادف یاسمین، جدا از اجرای خوبش، در ساختار ضرباهنگی متن هم موفق است و بر خلاف عادت جاری در سینمای ایران که این جور صحنه ها را آنقدر با نمایش مقدمات بی خودی (مثلا پیدا شدن یک اتوموبیل در سرِ خیابانی که قرار است تصادف رُخ دهد) پُر می کنند که پتانسیل درام از دست می رود، خیلی سریع و غافلگیرکننده اتفاق می افتد و در عوض، کنش های بعدی آن مثل سر رسیدن مادر دخترک به محل حادثه با اسلوموشن ترسیم شده است تا رسوب ذهنی ناشی از این غافلگیری، فرصت ته نشینی برای مخاطب پیدا کند و بدین وسیله، ریتم هوشمندانه ای به سکانس مزبور داده می شود.



نکته ی بعدی، قرینه سازی های فیلمساز است که جدا از توازن هندسی روایت، متناسب با درونمایه ی اثر هم هست، مثلا فیلم با نمای طبیعت سبز شمال و عکاسی دختر از درختان شروع می شود و با همان طبیعت و با حضور درختان بر سر مزار دختر به پایان می رسد. انگار این خرمی و طراوت، متعلق به روح پرشور انسانی است که در پی ایجاد روابط انسانی و عاطفی است و در پرانتز مابینِ آغاز و فرجام اثر و در غیاب او، راه داستان به خشکی بیابانی مناطق مرکزی کشور می رسد. مثال دیگر درباره ی تقارن ها، عطف روایت با محوریت شخصیت لیلا به دیگر شخصیت ها است که عمدتا در دو یا چند نوبت متوالی صورت می گیرد: ملاقات لیلا و مصطفی در زندان دو بار است، دیدار لیلا و مژگان دو دفع صورت می پذیرد، حضور در منزل مادر مصطفی دو نوبت شکل می گیرد و.... علت این توالی چیست؟ این فرم روایی، تداعی بخش یک جور بده بستان موقعیتی است و شخصیت ها را در حالت الاکلنگی نگه می دارد. چنین فضایی باعث می شود آدم های داستان به دور از قضاوت های اخلاقیِ قاطعانه و شتاب زده به سر ببرند و در واقه نوبت دوم هر حضور، بر داوری های برآمده از حضور قبلی خدشه وارد می کند. مثلا بیننده در آغاز به دلیل محوریت نقش لیلا و مصیبت فرزند ازدست دادگی اش، با او احساس همدلی دارد و برای همین رفتارهایی مانند پرخاشگری عزیز (مادر مصطفی) را نسبت به او، نادرست تلقی می کند. اما در بار دوم وقتی عزیز، لیلا را شماتت می کندکه چرا مصطفی را ترک کرده، تماشاگر تا حدی دچار تردید می شود که در نهایت با واقعیت هایی که مصطفی در زندان و مژگان بر فراز برج در مورد بی رحمی و بی انصافی های لیلا مطرح می سازند، بنای سمپاتیک این شخصیت دوست داشتنی به تدریج فرو می ریزد و دست کم آدم پرخطایی مانند دیگران ارزیابی می شود. تقریبا همه ی آدم های داستان با این وضعیت مواجه هستند؛ مثلا مصطفی در آغاز به دلیل کلاهبرداری شریکش مظلوم به نظر می رشد، اما بعدا طبق گفته های مژگان معلوم می شودکه خودش هم در خیانت مالی به مژکان کم تقصیر نداشته است، و یا مثلا علیرضا که جنتلمن ترین آدم قصه به نظر می آید، در پایان، اعترافش درباره ی پیامکی که خودش از گوشی تلفن همراه یاسمین ارسال کرده بود، این تصور اولیه را نقش برآب می سازد.



فیلم از آدم ها نه پنداری کاملا مثبت و نه کاملا منفی ارائه می دهد و همین تبلوری متقاعدکننده از شخصیت شان است که راه را برای زمینه های ارتباط های انسانیِ متن هموارتر می کند. برای این ارتباط ها هم استفاده از عنصر تلفن همراه تبدیل به موتیفی تکرارشونده شده است که در سراسر فیلم حضورش پیدا است، چه آنجا که در حد تفنن است (چغلی دانش آموز نسبت به استعمال رژ لب همکلاسی اش با یامک ارسالی به معلم) و چه در قلب گره افکنی (پیامک های مشکوک به تلفن یاسمن و وارسی موبایل او توسط مادرش) و چه در راه پیش برد روایت (پیامک مژگان در دادن نشانی مصطفی به لیلا و یا تلفن لیلا به علیزضا که منجر به عصبانیت یاسمن و قهرش با علیرضا و تصادف و مرگش می شود) و چه ایجاد فضای عاطفی (گوش کردن به موسیقی موبایل و اشک ریختن)، و چه گره گشایی از ابهام ها (فاش ساختن نقش مژگان در زندانی شدن مصطفی با دادن شماره تلفن موبایلش یا اعتراف علیرضا به ساختن پیامک جعلی)، و....



برشمردن امتیازهای بالا به معنای نقص نداشتن فیلم نیست. نکته هایی مانند نامعلوم بودن علت تغییر تصمیم لیلا در فرودگاه کرمان برای پذیرش پیشنهاد مصطفی و هنگامه، وجود لایه های اضافی و قابل حذف در داستان (مثل تلفن های مکرر لیلا به علیرضا در زمان اقامت در کرمان یا نمایش اصرار بیمارستان کرمان درباره ی ارسال نامه از تهران)، استفاده ی تکراری از ایده ی گوش کردن به پیغامگیر تلفن (در فیلم «آبی» کیشلوفسکی، «21 گرم» ایناریتو، و بسیاری دیگر از جمله «هفت دقیقه تا پاییز» علیرضا امینی، این ایده را دیده بودیم)، شروع نه چندان موقر فیلم که با ابهام افکنی در رابطه ی یاسمن و دکتر همراه است و فوری هم حل می شود و... نمونه هایی از این نقاط ضعف هستندکه البته در قیاس با بسیاری از امتیازها، چندان به چشم نمی آیند.

منبع : فیلم نگاه
برای ثبت دیدگاه خود، اپتدا وارد وسایت شوید.

دیدگاه ها

محبوبه سیاه پوش
  •  0
  • |
  •  3
  • |

    فیلم خوبیه. داستان و پرداخت قشنگی داره. بازی های فیلم همگی خوب هستند غیر اون دندون پزشکه.